Pojam mladih ljudi u različitim zemljama ima različito određenje i značenje u zavisnosti od činioca kao što su: vrijednosno-kulturna opredjeljenja, socio-ekonomski uslovi života, obrazovne karakteristike,  politička oprijedjeljenja i sl.

Ono što univerzalno važi za mlade je da su tranzicijska kategorija (društvena skupina) na prelazu između dijetinjstva i zrelog doba, kada se moraju savladati kompleksnosti uzajamnog odnosa ličnih i socio-ekonomskih promjena u cilju da se savlada prelaz od zavisnosti ka nezavisnosti, preuzimanje efikasne kontrole nad svojim životom kao i preuzimanje društvene uloge i određenog društvenog angažmana.[1]

Po definiciji Ujedinjenih Nacija mlada osoba je svaka osoba između 10 i 24 godine[2] i to po sljedećim kategorijama:

• Adolescenti od 10-19 (rana faza 10-14, kasna faza 15-19)
• Omladina 15-24
• Mladi ljudi 10-24[3]

iz čega proizilazi da jednu šestinu svjetskog stanovništva čine mladi[4].

Savjet Evrope smatra osobu mladom do njene 30. godine, u Indoneziji do 40. godine, a u BiH se mladima smatraju osobe uzrasta između 14. i 29.godina, iako još zvanično nije donešena politika za mlade niti je usaglašeno koja je to granica godina koja će biti zajednička za cjelu Bosnu i Hercegovini. Međutim, po Zakonu o omladinskom organizovanju Republike Srpske pod omladinom i mladima se podrazumjevaju lica izmedju 16 i 30 godina[5]. U svrhu ovog istraživanja koristićemo se pojmom mladih ljudi koji je definisan Zakonom o omladinskom organizovanju Republike Srpske.

Socijalni ambijent u BiH u kojem mladi žive je nepovoljan, jer po navodu UNDP (2003) 19% stanovništva živi ispod linije siromaštva, a 40% ima tek za osnovne potrebe. U istom istraživanju se navodi da je nezaposlenost mladih uzrasta 19-24 godina 2,6 puta veća nego kod kategorije uzrasta 25-49.godina. Posljedice ovakve socijalne klime su porast fenomena socijalne patologije svih vrsta: u porastu su toksikomanije, delinkvencija svih vidova, nasilje, samoubistva...Tako po brojnim istraživanjima kontakt sa toksikomanijama ima minimum 10% omladinske populacije (ili u prosjeku 3 učenika po jednom školskom odjeljenju). BiH je u periodu od 1954. do 1981. godine imala prosječnu stopu samoubistva 7,3 (Milosavljević, 1997). Rezultati u istraživanju Dušanića (2005) upozoravaju na izražen fenomen tzv. "naučene bespomoćnosti" kod mladih u BiH, koju karakterišu razni kognitivni i emocionalni deficiti, koji se literarno označavaju terminima pesimizam, pasivnost, nezainteresovanost...[6]

Ono što izdvaja državu BiH u odnosu na druge postkomunističke zemlje je činjenica da je tranzicioni proces dodatno otežan ratnim zbivanjima. Bosansko-hercegovačko društvo se fragmentiralo na etno-nacionalnoj, političkoj i/ili religijskoj osnovi što je otežalo brži društveni i ekonomski razvoj, te razvoj demokratskih intsitucija i mehanizama. U ovom procesu mladi su se našli na margini društvenih zbivanja, stoga ne začuđuje podatak da se mladi ljudi bore sa konceptom aktivnog angažmana i učešća u političkom životu.

Veliki broj mladih ljudi ne shvata kako politički život funkcioniše niti su upoznati sa svojim pravima.[7] Svi navedeni faktori su doveli do toga da veliki broj mladih želi da napusti zemlju 2000. godine 62%, a 2003. godine 77% mladih BiH je izrazilo želju da napusti zemlju! Što se tiče Republike Srpske, 58,8% mladih želi napustiti zemlju.

Procjenjuje se da je 2000.godine u BiH bilo 950.330 mladih starosne dobi od 15-30 godina ( 24% od ukupnog broja stanovnika u BiH).[8] Procjenjuje se da je u periodu između 1996. i 2001. godine 92.000[9] mladih napustilo BiH.

Kao i čitavo društvo, mladi se ne mogu posmatrati kao homogena grupa već kao niz različitih podgrupa, društvenih, ekonomskih, socijalnih, etničkih itd.

MLADI U DOBOJU

Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, ukupan broj stanovnika opštine Doboj iznosi 80.464. Ukupan broj registrovanih raseljenih i izbjeglih lica (prema podacima Ministarstva za raseljena i izbjegla lica RS) u opštini Doboj u maju 2007 je iznosio 5366 raseljenih i 183 izbjegla lica. Ukupan broj povratnika u opštini Doboj zaključno sa krajem marta 2007 iznosi 25 183 (Bošnjaka 24 275 a Hrvata 668, dok je ostalih 240). Prema nezvaničnoj procjeni NVO najmanje 11% stanovnika je sa umanjenim tjelesnim sposobnostima (osobe sa invaliditetom, stare i bolesne osobe, osobe sa privremenim invaliditetom-saobraćajne nesreće, udari i drugo).

Uzorak za potrebe ovog istraživanja su činile 504 mlade osobe sa područja opštine Doboj, starosne dobi od 16-30 god. Od toga 219 (43.5%) ispitanika je bilo starosne dobi od 16-20 godina, 192 (38,1%) ispitanika su bila starosne dobi od 21-25 godina, a 93 (18,5%) ispitanika su bila starosne dobi od 26- 30 godina. Prema rezidencijalnom statusu uzorak je činilo 247 (49%) ispitanika iz grada i 257 (51%) ispitanika iz ruralnog dijela opštine Doboj. Od ukupnog broja ispitanih mladih ljudi 222 (44,1%) je bilo ženskog pola, 281 (55,8%) je bilo muškog pola, dok se  jedna osoba (2%) nije izjasnila po pitanju pola.

U uzorku smo takođe pokušali obuhvatiti mlade koji su pripadnici/ce socijalno isključenih i osjetljivih kategorija (tj. da li su diskriminisani u javnim institucijama npr. u pravnom, obrazovnom ili zdravstvenom sistemu na osnovu njihove nacionalne pripadnosti, socijalnog statusa, obrazovnog statusa, invaliditeta, migracionog statusa ili mjesta prebivališta.

Svega 11 (2,2%) ispitanika se izjasnilo da pripada nacionalnim manjinama na području opštine u kojoj žive, a jedna mlada osoba se nije izjasnila po ovom pitanju. Povratničkoj populaciji pripada 169 (33,5%) ispitanika, 60 (11,9%) ispitanika pripada kategoriji raseljenih lica, a 19 (3,8%) ispitanika su izbjegla lica.

U pogledu ostalih navedenih socijalno isključenih i osjetljivih kategorija, 45 (8,9%) ispitanika se izjasnilo da su im porodična primanja ispod 300 KM, 7 (1,4%) ispitanika su bile osobe sa invaliditetom, a 222 (44 %) ispitanika nije smatralo da pripada nijednoj od navedenih socijalno isključenih i osjetljivih kategorija.

U pogledu obrazovnog statusa uzorak je činilo 127 (25,52%) ispitanika sa završenom osnovnom školom, 318 (63,1%) ispitanika sa završenom srednjom školom, 22 (4,4%) ispitanika sa završenom višom školom, 14 (2,8%) ispitanika sa završenim fakultetom, jedan ispitanik (2%) sa završenom specijalizacijom i jedan ispitanik (2%) sa magistraturom, dok se 7 (1,4%) ispitanika nije izjasnilo po ovom pitanju. Osnovnu školu nisu završila 3 (1,4%) ispitanika starosne dobi od 16 - 20 godina, 6 (3,1%) ispitanika starosne dobi od 21 - 25 godina i 5 (5,4%) ispitanika starosne dobi od 26-30 godina. Osnovnu školu je završilo 113 (53,3%) ispitanika starosne dobi od 16 - 20 godina, 6 (3,1%) ispitanika starosne dobi od 21 - 25 godina i 8 (8,6%) ispitanika starosne dobi od 26 - 30 godina.  Srednju školu je završilo 99 (44,8%) ispitanika starosne dobi od 16 - 20 godina, 162 (84,4%) ispitanika starosne dobi od 21 - 25 godina i 61 (65,6%) ispitanika starosne dobi od 26 - 30 godina starosti. Višu školu završio je 1 (5%) ispitanik starosne dobi od 16 - 20 godina starosti, 14 (7,3%) ispitanika starosne dobi od 21- 25 godina i 7 (7,5%) ispitanika starosne dobi od 26 - 30 godina. Fakultet su završila 4 (2,1%) ispitanika starosne dobi od 21 - 25 godina i 10 (10,8%) ispitanika starosne dobi od 26 - 30 godina. Jedan (1,1%) ispitanik je završio specijalizaciju, a jedan (1,1%)  ispitanik je magistrirao.

Prema trenutnom statusu 119 (23,6) ispitanika su učenici/ce, 95 (18,8 %) ispitanika studira, 10 (2%) ispitanika uz studiranje ima honorarni posao, 5 (1%) ispitanika studira i ima stalno  zaposlenje, 42 (8,3%) ispitanika je honorarno zaposleno, 93 (18,5%) ispitanika je stalno zaposleno, 3 (6%) ispitanika je onesposobljeno za rad, 116 (23%) ispitanika su nezaposleni, dok se 21 (4,2%) ispitanika izjasnilo da ne spada niti u jednu od navedenih kategorija.

Zaključak

Istraživanje je bilo namjenjeno prikupljanju podataka o mišljenju i ponašanju mladih u oblastima zapošljavanja; stambene politike; zdravstvene politike; socijalne politike; mobilnosti, učešća u društvu i informisanju; sportu, slobodnom vremenu i omladinskom radu; kulturi i obrazovanju i zaštiti životne sredine na području opštine Doboj. Nismo navodili konkretne prijedloge za izradu omladinske politike jer su rezultate ovog istraživanja koristile radne grupe koje su bile formirane za svaku od pomenutih osam oblasti. Zadatak radnih grupa je bio da na osnovu analize i rezultata istraživanja, kao i drugih izvora informacija relevantnih za mlade u Doboju definišu strateške ciljeve za 5 godina, akcioni plan za prvu godinu te prijedlog okvirnog budžeta za svaku od oblasti. Zbog toga smatramo da je uloga ovog istraživanja bila polazna osnova za dalji rad na izradi omladinske politike u Doboju.

Izvori informacija:

[1] Pašalić, Enes (2006). Istraživanje:Mladi Brčko Distrikta Bosne i Hercegovina, Brčko

[2] www.un.org

[3] ibid, prim. prev.

[4] OIA (2003). SIROP br. 5-Specijalni izvještaj o razvoju omladinske politike, tema „Efikasno sudjelovanje mladih na međunarodnim skupovima".

[5] Vlada Republike Srpske Banja Luka.(2004). Zakon o omladinskom organizovanju, na: http://www.mladi.gov.ba/ba/doc/ZAKON%20O%20OML.%20ORGANIZOVANJU.pdf

[6] Helsinški parlament građana Banja Luka. (2006). Mladi i politika u BiH

[7] Kačapor, Zehra (2003). Da li da ostanem ili da odem? Perspektive mladih u BiH tranziciji», Sarajevo

[8] UNDP-HDR. (2000). Mladi 2000, Prism Research, Sarajevo

[9] UNDP (2002). Izvještaj o humanom razvoju 2002 , str. 42.